ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΠΑΡΑΒΙΑΣΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ:

Είναι ευρέως γνωστό ότι οι αντιλήψεις και οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της ψυχικής ασθένειας οδηγούν σε αποκλεισμό και απώλεια δικαιωμάτων, ανατροφοδοτούμενες τόσο από την θεσμική ανεπάρκεια όσο και από τους κοινωνικούς αυτοματισμούς, τις προκαταλήψεις και τον στιγματισμό των ατόμων με διαγνωσμένα (μείζονα ή ελάσσονα) προβλήματα ψυχικής υγείας.

Τα άτομα αυτά αντιμετωπίζουν μια σειρά από παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους ως πολίτες, εργαζόμενοι, μαθητές ή φοιτητές σε μεγαλύτερο βαθμό από τον μέσο πολίτη, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τους φροντιστές και τις οικογένειές τους.

Σκοπός αυτής της δράσης, λοιπόν, είναι να καταγραφεί η άποψη των «ληπτών»  σχετικά με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους, αλλά και να διαφανούν οι βασικές διαστάσεις των παραβιάσεων αυτών.

Στη συνέχεια, στόχος μας είναι να καταλήξουμε στην περιγραφή ενός εύχρηστου μηχανισμού καταγραφής παραβιάσεων για τα δικαιώματα στην ψυχική υγεία και να προτείνουμε την επέκταση της χρήσης του πέραν της πιλοτικής αυτής εφαρμογής.

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ:

  1. Δημιουργήθηκε ένα όσο το δυνατόν πιο απλό και κατανοητό ερωτηματολόγιο το οποίο απευθύνεται σε λήπτες υπηρεσιών και περιέχει κλειστές και ανοιχτές ερωτήσεις (δείτε παρακάτω σχετικό αρχείο).
  2. Η συμπλήρωσή του γίνεται ανώνυμα.
  3. Το ερωτηματολόγιο αυτό διαμορφώθηκε από τους νομικούς και τους ειδικούς ψυχικής υγείας του προγράμματος και αφορά σε βασικές παραβιάσεις σε διαφόρους τομείς της ζωής (προσωπική, επαγγελματική κλπ).
  4. Στη συνέχεια τέθηκε σε ανοιχτή διαβούλευση με φορείς-γνώστες των ζητημάτων των δικαιωμάτων στον χώρο της ψυχικής υγείας (την Ειδική Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές
  5. Διαταραχές του Υπουργείου Υγείας, την ΕΣΑμεΑ, συλλόγους γονέων και ληπτών  κλπ).
  6. Όταν οριστικοποιήθηκε η μορφή του, έγινε καταγραφή των υπηρεσιών στις οποίες επιθυμούσαμε να απευθυνθούμε για τη συμπλήρωσή του, προκειμένου να είναι αντιπροσωπευτικό το δείγμα για την πιλοτική καταγραφή.
  7. Από τον Οκτώβριο του 2015, λοιπόν, ως σήμερα επικοινωνήσαμε με τις υπηρεσίες στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία της Αττικής, σε αρκετά από τα γενικά νοσοκομεία Αττικής, στα Κέντρα Ημέρας και τις στεγαστικές δομές Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΙΠΔ). Μέσω της επικοινωνίας μας με τις υπηρεσίες:

α. Ενημερώσαμε για το πρόγραμμα, αλλά και για την συγκεκριμένη δράση, και ζητήσαμε συνάντηση με εξυπηρετούμενους προκειμένου να συμπληρωθούν  τα ερωτηματολόγια.

β. Απαντήσαμε σε σχετικές ερωτήσεις και ενημερώσαμε για βασικά δικαιώματα. Με τον τρόπο αυτό δόθηκε έναυσμα για συζήτηση και δημιουργικό διάλογο.

Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι συναντήσαμε αρκετή δυσπιστία και αντιδράσεις από κάποιες υπηρεσίες, καθώς το θέμα καταγραφής των παραβιάσεων είναι πολύ ευαίσθητο και δυστυχώς στη χώρα μας κοινό μυστικό. Επίσης, δεν μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε πρόσβαση στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας, καθώς οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και η άδεια που έπρεπε να λάβουμε απαιτούσαν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από αυτό που είχαμε στη διάθεσή μας μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

Συνολικά, ως σήμερα, έχουν συμπληρωθεί 100 ερωτηματολόγια και έχει γίνει επεξεργασία στα 61.

 

Όσα έχουμε επεξεργαστεί ως τώρα προέρχονται από πληθυσμό στεγαστικών δομών (οικοτροφεία και Προστατευμένα Διαμερίσματα) Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΙΠΔ), Κέντρα Ημέρας  ΝΠΙΔ, έναν ξενώνα βραχείας παραμονής Γενικού Νοσοκομείου και έναν σύλλογο ληπτών υπηρεσιών.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι στη χώρα μας, από τα μέχρι σήμερα δεδομένα σχετικά με παραβιάσεις σε τρία καίρια ζητήματα, ισχύουν τα παρακάτω:

  • αναγκαστική ψυχιατρική νοσηλεία: Ενώ στόχος του μέτρου είναι η προστασία του πάσχοντος σε περιπτώσεις που τίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια και η ζωή είτε του ίδιου είτε των περιοίκων του από την έξαρση των συμπτωμάτων της νόσου, στη χώρα μας το συγκεκριμένο μέτρο εφαρμόζεται ανεξέλεγκτα, κατά παράβαση των προβλέψεων του νόμου (2071/1992). Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μάλιστα, καταδίκασε 2 φορές την Ελλάδα (υποθέσεις Βενιού και Καραμανώφ, 2011).
  • στέρηση δικαιοπρακτικής ικανότητας μέσω της δικαστικής συμπαράστασης σε ψυχικά ασθενείς. Από μελέτη της ΕΣΑμεΑ (Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία) προκύπτει ότι η πρακτική δεν συμβαδίζει με το σεβασμό του δικαιώματος στην ισότητα που κατοχυρώνει η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ.
  • ακαταλόγιστοι ψυχικά ασθενείς, κατ’ άρθρ. 69 ΠΚ: Οι ασθενείς αυτοί βρίσκονται σε ασαφές καθεστώς, συχνά στερούμενοι τα δικαιώματα τόσο του ασθενούς όσο και του κρατουμένου.

Παρακάτω παραθέτουμε κάποια στοιχεία σχετικά με την επεξεργασία των 61 ερωτηματολογίων. Αυτά συμπληρώθηκαν κατά το χρονικό διάστημα Σεπτέμβριος – Νοέμβριος 2015 στην περιοχή της Αττικής:

  • Σε ποσοστό 47,50%, η πλειοψηφία των ωφελούμενων ήταν 36 με 50 ετών.
  • Σε ποσοστό 47,50 %, η πλειοψηφία των ωφελούμενων ήταν απόφοιτοι λυκείου.
  • Σε ποσοστό 82,00 %, η πλειοψηφία των ωφελούμενων δεν είχαν κάποια απασχόληση καθώς ήταν άνεργοι (41%) ή συνταξιούχοι (41%).
  • Σε ποσοστό 93,80 %, η πλειοψηφία των ωφελούμενων ήταν άγαμοι ή Διαζευγμένοι/Εν διαστάσει.
  • Σε ποσοστό 59,00 %, η πλειοψηφία των ωφελούμενων διαμένει σε στεγαστικές δομές στην κοινότητα.
  • Το 91,80% απάντησε θετικά στην ερώτηση σχετικά με το αν έχουν κάποια ψυχιατρική διάγνωση και το 98,40% απάντησε θετικά στην ερώτηση σχετικά με το αν λαμβάνουν ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή.
  • Μόλις το 34,40% απάντησε θετικά στην ερώτηση σχετικά με το αν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους.
  • Μόλις το 31,10% απάντησε θετικά σχετικά με το αν γνωρίζουν πού πρέπει να απευθυνθούν σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους.
  • Το 8,20%) δήλωσαν πως βρίσκονται σε δικαστική συμπαράσταση.

Πρόσβαση διακρίσεις και δυνατότητα επιλογών 

  • 23% απάντησαν θετικά σχετικά με το, αν έχουν αντιμετωπίσει δυσκολία στην πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
  • 34,4% απάντησαν αρνητικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν τους ενημέρωσαν ή τους άφησαν να ενημερωθούν και να επιλέξουν την θεραπεία, την αποκατάσταση και την ενσωμάτωση τους στο κοινωνικό σύνολο.
  • 32,8% απάντησαν αρνητικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν τους επέτρεψαν να έχουν πρόσβαση στους ιατρικούς φακέλους ή στα προσωπικά τους δεδομένα.
  • 18% απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν παραβιάστηκαν τα προσωπικά τους δεδομένα.
  • 18% απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν έχουν υποστεί διάκριση σε υπηρεσίες όπου αρνήθηκαν να τους εξυπηρετήσουν εξαιτίας της διάγνωσής τους.
  • 18% απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν έχουν υποστεί διάκριση στον χώρο εργασίας.
  • 23% απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν έχουν υποστεί αποκλεισμό στην εύρεση εργασίας.
  • 18% απάντησαν θετικά στην ερώτηση σχετικά με το, αν αισθάνονται ότι τους απαγορεύουν χωρίς λόγο να μετακινηθούν ελεύθερα.
  • 41% απάντησαν αρνητικά στην ερώτηση σχετικά με το αν επέλεξαν αυτοί που θα μείνουν.
  • 65,6% απάντησαν θετικά σχετικά με το αν έχουν υποστεί βία.
  • Από τους 40 ωφελούμενους που δήλωσαν ότι έχουν υποστεί βία οι 17 (42,50%) αντιμετώπισαν βία μέσα στην οικογένεια τους.

Βία κατά τη Νοσηλεία

  • Από το σύνολο των 61 ωφελούμενων που έλαβαν μέρος στην έρευνα, οι 58 (95,10%) δήλωσαν ότι έχουν νοσηλευτεί για ψυχιατρικούς λόγους.
  • Από το σύνολο των 58 ωφελούμενων που έχουν νοσηλευτεί για ψυχιατρικούς λόγους, οι 28 (48,30%) δήλωσαν ότι δεν νοσηλεύτηκαν με την θέλησή τους και οι 25 (43,10%) δήλωσαν ότι νοσηλεύτηκαν με την θέλησή τους.
  • Από το σύνολο των 58 ωφελούμενων που έχουν νοσηλευτεί για ψυχιατρικούς λόγους, οι 26 (44,80%) δήλωσαν ότι έχουν υποστεί κάποια μορφή βίας κατά την διάρκεια της νοσηλείας τους.
  • Η πιο συχνή μορφή βίας είναι η καθήλωση, καθώς από το σύνολο των 58 ωφελούμενων που έχουν νοσηλευτεί για ψυχιατρικούς λόγους οι 16 (27,60%) έχουν υποστεί καθήλωση.

Οι υπόλοιπες συχνές μορφές βίας είναι οι ακόλουθες:

  • Βία από μέλος προσωπικού κατά την διάρκεια της νοσηλείας 25,90%,
  • Λήψη φαρμάκων παρά τη θέληση του ωφελούμενου κατά την διάρκεια της νοσηλείας 24,10%.
  • Βία κατά την μεταφορά προς νοσηλεία 17,20%,
  • Βία από ασθενή κατά την διάρκεια της νοσηλείας 17,20%,
  • Μη επανεξέταση της αίτησης για εξιτήριο (μετά από αναγκαστική ψυχιατρική νοσηλεία) κατά την διάρκεια της νοσηλείας 6,90%.

Εκκρεμεί ακόμη η επεξεργασία άλλων 50 περίπου ερωτηματολογίων προτού καταλήξουμε στα τελικά συμπεράσματα της δράσης αυτής.

Εδώ μπορείτε να ξεφυλλίσετε το ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ

 

Share This:

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.